सर्ज प्रोटेक्टर आग रोखतात का?

एका खराब केबलमुळे मी जवळजवळ एक सर्व्हर रूम गमावली होती. पहाटे २ वाजता जळणाऱ्या प्लास्टिकचा तो वास आजही मला झोपेतून उठवतो.

हो, सर्ज प्रोटेक्टर अनेक विद्युत आगींना रोखू शकतात. ते व्होल्टेजमधील अचानक येणारे झटके रोखतात, ज्यामुळे तारा वितळतात आणि जवळच्या प्लास्टिकला आग लागते. ते परिपूर्ण नाहीत, पण माझ्या स्वतःच्या फॅक्टरीतील चाचण्यांमध्ये त्यांनी आगीचा धोका ७०% पर्यंत कमी केला आहे.

पुढे वाचत रहा आणि मी तुम्हाला दाखवीन की ते नेमके कसे काम करतात, त्यात कुठे त्रुटी आहेत आणि माझ्या ग्राहकांना सुरक्षित ठेवण्यासाठी मी काय करतो.

 सर्ज प्रोटेक्टर उपकरणे कशी काम करतात? ती खरोखरच आग थांबवू शकतात का?

मी वेनझोऊमध्ये एक सर्ज प्रोटेक्टर कारखाना चालवतो. आम्ही दररोज चाचणी करतो. एक चांगले उपकरण ६,००० व्होल्टचा अचानक वाढलेला व्होल्टेजचा झोत एका नॅनोसेकंदापेक्षा कमी वेळात ३३० व्होल्टपर्यंत कमी करते. हे जलद नियंत्रण तारांना जास्त गरम होण्यापासून आणि आग लागण्यापासून वाचवते.

मेटल-ऑक्साइड व्हॅरिस्टर (MOV) च्या आत

एमओव्ही (MOV) ही एक लहान सिरॅमिक चकती आहे. ती लाईव्ह वायर आणि न्यूट्रल वायरच्या मध्ये बसवलेली असते. सामान्य २३० व्होल्टवर ती काहीही करत नाही. जेव्हा व्होल्टेजमध्ये अचानक वाढ (स्पाइक) येते, तेव्हा एमओव्हीचा रोध जवळजवळ शून्यावर येतो. अतिरिक्त ऊर्जा न्यूट्रल वायरमध्ये जाते आणि लोडपासून दूर जाते. उष्णता कमी असते आणि एमओव्ही पुन्हा थंड होते.

माझ्या प्रयोगशाळेत प्रत्यक्ष आगीची चाचणी

आम्ही दोन पॉवर स्ट्रिप्स घेतल्या. एकाला एमओव्ही (MOV) होता, तर दुसऱ्याला नव्हता. आम्ही १०० वेळा ४००० व्होल्टचा स्पाइक दिला. एमओव्ही नसलेली स्ट्रिप १८०°C पर्यंत पोहोचली आणि तिचे प्लास्टिक वितळू लागले. एमओव्ही असलेली स्ट्रिप ३५°C वरच राहिली. खालील फोटोमध्ये वितळलेली स्ट्रिप दिसत आहे. ज्वाला दिसली नाही, पण धोका स्पष्ट होता.

काही आगी अजूनही का लागतात

एमओव्ही (MOV) शॉर्ट-सर्किटमुळे निकामी होऊ शकते. जर थर्मल फ्यूज नसेल, तर एमओव्ही सतत गरम होत राहते. आम्ही दुसरा फ्यूज आणि अग्निरोधक आवरण जोडतो. म्हणूनच आमचा वेनझोऊ येथील कारखाना UL 94 V-0 प्लास्टिक वापरतो. ते १० सेकंदांपेक्षा कमी वेळात ज्वाला विझवते.

वीजपुरवठ्यातील अचानक वाढ आणि आग यांच्यात काय संबंध आहे?

एका मोठ्या विद्युतदाबामुळे पीसीबीवर (PCB) १ सेमीचे छिद्र जळून गेल्याचे मी पाहिले आहे. त्या विद्युतदाबामुळे एक कमकुवत ट्रेस सापडला आणि त्याचे ३००°C तापमानाच्या उष्ण ठिपक्यात रूपांतर झाले. त्या ठिपक्यामुळे प्लास्टिकचे आवरण पेटले.

उष्णता कुठून येते

तार हा एक रोधक असतो. जेव्हा व्होल्टेज दुप्पट होते, तेव्हा शक्ती चौपट वाढते. एका स्वस्त पीसीबीवरील एक पातळ ट्रेस फ्यूजप्रमाणे काम करू शकते. ती लाल रंगात चमकते आणि बोर्डला आग लावते. तक्त्यामध्ये यामागील गणित दाखवले आहे.

 एका जर्मन ग्राहकाची खरी कहाणी

म्युनिकमधील एका पॅनल निर्मात्याने एका अज्ञात विक्रेत्याकडून स्वस्त स्ट्रिप्स विकत घेतल्या. उन्हाळ्यात एक वादळ आले. विजेच्या अचानक वाढलेल्या दाबामुळे रिले बोर्डवरील ०.५ मिमीच्या ट्रेसला धक्का लागला. बोर्ड जळाला आणि संपूर्ण पॅनल बदलावे लागले. या आगीमुळे त्यांना ८०,००० युरोचे नुकसान झाले. तेव्हापासून ते फक्त UL 1449 च्या चौथ्या आवृत्तीच्या स्ट्रिप्सच विकत घेतात. आता आम्ही त्यांना दर महिन्याला २,००० नग पाठवतो.

डिव्हाइसच्या आत आग का लागते

बाहेरची केबल ठीक दिसत आहे. नुकसान पीसीबीवर लपलेले आहे. म्हणूनच मी माझ्या ग्राहकांना लेट-थ्रू व्होल्टेज तपासण्यास सांगतो. आम्ही त्यांना प्रत्येक बॅचसोबत एक मोफत चाचणी अहवाल देतो. जर लेट-थ्रू व्होल्टेज ४०० व्होल्टपेक्षा जास्त असेल, तर आम्ही ती बॅच नाकारतो.

सर्ज प्रोटेक्टर उपकरणे आग रोखण्यास कशी मदत करतात?

मी माझ्या उत्पादनांमध्ये तीन स्तर जोडतो: क्लिप करण्यासाठी एमओव्ही (MOV), कापण्यासाठी फ्यूज आणि सामावून घेण्यासाठी व्ही-० (V-0) हाउसिंग. आमच्या २०२३ च्या इटलीमधील १,२०० रॅक्सवरील क्षेत्रीय अभ्यासात, या त्रयीमुळे आगीचा धोका ७०% ने कमी होतो.

थर १ – टोक कापा

आम्ही १४ मिमी व्यासाच्या एमओव्ही डिस्क निवडतो. त्या एका शॉटसाठी ६,५०० अँपिअरचा प्रवाह सहन करू शकतात. मोठी डिस्क उष्णता पसरवते. त्यामुळे ३ किलोअँपिअरचा आघात झाल्यानंतरही तापमान ८०°C च्या खाली राहते.

स्तर २ – वीजपुरवठा खंडित करा

आम्ही एमओव्हीच्या (MOV) शेजारी एक थर्मल फ्यूज लावतो. जर एमओव्ही ११५°C पर्यंत गरम झाला, तर ३० सेकंदात फ्यूज उघडतो. वीजपुरवठा खंडित होतो आणि आगीची साखळी थांबते. हा फ्यूज एकदाच वापरता येतो, पण तो इमारतीला वाचवतो.

थर ३ – ज्वाला रोखा

हे आवरण UL 94 V-0 प्लास्टिकचे आहे. आम्ही MOV च्या भोवती १ मिमी जाडीचे स्टीलचे कवच देखील लावतो. आमच्या बर्न चेंबर चाचणीमध्ये, ज्योत ८ सेकंदात विझते. प्लास्टिक खाली पडत नाही, आग पसरत नाही.

फ्रान्समधील फील्ड प्रूफ

पॅरिसजवळील एका डेटा सेंटरने आमचे ८०० रॅक बार बसवले होते. त्यापैकी एका बारवर ६ केएचा (kA) वीजपुरवठा खंडित झाला. बार बंद पडला, फ्यूज उघडला, पण रॅक बायपासवर चालू राहिला. आग लागली नाही, किंवा कामात कोणताही व्यत्यय आला नाही. साइट मॅनेजरने मला जळालेल्या बारचा एक फोटो आणि एक आभारपत्र पाठवले. तो फोटो आता आमच्या वेबसाइटवर आहे.

सर्ज प्रोटेक्टर उपकरणे कोणत्या आगीच्या घटनांना रोखू शकत नाहीत?

मी प्रत्येक खरेदीदाराला सत्य सांगतो: माझे उपकरण स्पाइक्स थांबवते, शॉर्ट सर्किट नाही. जर एखादी सैल तार केसला स्पर्श करत असेल, तर सर्ज बारचा काही उपयोग होणार नाही. तुम्हाला तरीही ब्रेकर आणि चांगल्या वायरिंगची गरज लागेल.

अतिभार आग

एक हीटर १० अँपिअरच्या स्ट्रिपवर १५ अँपिअर वीज वापरतो. त्यातील तांबे १५०°C पर्यंत गरम होते. विजेचा धक्का (स्पाइक) नसल्यामुळे, एमओव्ही (MOV) कधीच सक्रिय होत नाही. फक्त ब्रेकरच तुम्हाला वाचवू शकतो. मी प्रत्येक बॉक्सवर अँपिअर रेटिंग ठळक अक्षरात छापतो.

खराब वायरिंगमुळे लागलेल्या आगी

जुन्या इमारतींमध्ये ०.७५ मिमी² वायर्स असतात. कालांतराने स्क्रू टर्मिनल सैल होते. त्या फटीतून ठिणग्या पडतात आणि उष्णता निर्माण होते. त्या उष्णतेमुळे भिंतीच्या आत आग लागते. भिंतीच्या बाहेर असलेल्या सर्ज बारला ही उष्णता जाणवत नाही. मी माझ्या ग्राहकांना पॅनलमध्ये आर्क-फॉल्ट ब्रेकर्स बसवण्याचा सल्ला देतो.

वीज थेट आघात

छतावर २०० केएचा थेट आघात झाल्यास कोणताही एमओव्ही (MOV) वितळून जाईल. तो बार आगीचा गोळा बनतो. म्हणूनच आम्ही सर्व्हिस एन्ट्रन्सवर क्लास १ चा वीजरोधक लावतो. तो रॉड मोठा आघात झेलतो आणि बारवर फक्त उरलेला १०% आघात होतो. मी दोन्ही उत्पादने विकतो आणि नेहमी त्यांची जोडीच लावतो.

निष्कर्ष

एक चांगला सर्ज बार विजेचा धक्का अडवतो, उष्णता कमी करतो आणि ज्योत एका बॉक्समध्येच ठेवतो. अनेक आगींपासून बचाव करण्यासाठी हा एक स्वस्त उपाय आहे, पण ही काही जादू नाही. याचा वापर ब्रेकर्स, चांगली वायर आणि वीजरोधकासोबत करा, म्हणजे अगदी मोठ्या वादळी रात्रीसुद्धा तुमचे रॅक्स थंड राहतील.